Ograniczenie Ryzyka Skażenia Legionellą w Instalacjach Wodnych: Technologia Hydropath

Legionelloza, znana również jako choroba legionistów, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego na całym świecie. Jest to ciężka forma zapalenia płuc wywoływana przez bakterie z rodzaju Legionella, które naturalnie występują w środowisku wodnym, takim jak rzeki czy jeziora. Jednakże, to w sztucznych systemach wodnych, zwłaszcza w budynkach komercyjnych, obiektach użyteczności publicznej oraz lokalach mieszkalnych, bakterie te znajdują optymalne warunki do namnażania. Infekcja następuje poprzez wdychanie drobnych kropelek wody, czyli aerozoli, zawierających bakterie, a nie przez spożycie skażonej wody. Śmiertelność w przypadku legionellozy waha się od 5% do 15%, przy czym osoby powyżej 50. roku życia, z obniżoną odpornością lub palacze są w grupie podwyższonego ryzyka. Istotnym jest wiec ograniczenie ryzyka skażenia Legionellą wody i instalacji.

Legionella w Polsce: Skala Zagrożenia i Obowiązki Właścicieli Obiektów

Epidemia Legionelli w Rzeszowie

Zagrożenia Legionellą nabrał szczególnego znaczenia w sierpniu 2023 roku, kiedy to w Rzeszowie odnotowano duże ognisko epidemii. Zidentyfikowano wówczas 158 podejrzanych przypadków zapalenia płuc, z czego 155 zostało laboratoryjnie potwierdzonych jako legionelloza, a 16 osób zmarło. Mimo intensywnych działań służb sanitarnych, w tym dezynfekcji miejskiej sieci wodociągowej, źródło zakażenia nie zostało jednoznacznie zidentyfikowane. Podejrzenia skupiały się na systemach wodnych, takich jak wieże chłodnicze, instalacje ciepłej i zimnej wody oraz wanny z hydromasażem.

Obowiązki Właścicieli Budynków w Zakresie Legionelli

Sytuacja w Polsce jest skomplikowana przez fakt, że nie została jeszcze wdrożona (sierpień 2025) unijna dyrektywa dotyczącej jakości wody, która obejmuje środki mające na celu zwalczanie bakterii Legionella. Zapewnienia polskiego ministra o obowiązywaniu krajowych regulacji umożliwiających testowanie próbek wody, brak pełnej transpozycji dyrektywy UE może wskazywać na potencjalne luki systemowe w zarządzaniu jakością wody. Taka sytuacja nie zwalnia a nawet zwiększa odpowiedzialność spoczywającą na właścicielach obiektów komercyjnych i mieszkalnych za zapewnienie bezpieczeństwa swoich instalacji wodnych. Dla podmiotów gospodarczych oznacza to wyższe ryzyko i pilniejszą potrzebę wdrożenia zaawansowanych rozwiązań do uzdatniania wody. Co więcej, fakt, że Komisja Europejska wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom wobec Polski , sugeruje, że przyszłe zmiany regulacyjne są prawdopodobne. Proaktywne inwestowanie w kompleksowe technologie zapobiegawcze może zatem nie tylko chronić zdrowie użytkowników, ale także zapewnić zgodność z przyszłymi, potencjalnie bardziej rygorystycznymi przepisami.

Obecnie obowiązujące w Polsce przepisy krajowe, określają obowiązki i odpowiedzialność właścicieli i administratorów budynków za zapewnienie bezpieczeństwa wody. Jednym z takich przepisów jest  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r. o jakości wody.

Tradycyjne Metody Zapobiegania Legionelli a Ich Ograniczenia

Do tradycyjnych metod kontroli Legionelli należą; regularne płukanie instalacji, dezynfekcja termiczna (podgrzewanie wody do temperatury powyżej 70°C) oraz dezynfekcja chemiczna (np. chlorowanie, dwutlenek chloru, nadtlenek wodoru).  Te metody mają jednak istotne ograniczenia: są stosowane tymczasowo, wysoka oporności biofilmu na środki chemiczne (bakterie w biofilmach mogą być do 1000 razy bardziej odporne), potencjale tworzenie szkodliwych produktów ubocznych dezynfekcji oraz negatywny wpływ na instalację (korozja) i środowisko.

Zapobieganie Legionelli w instalacjach wodnych

Znane są sposoby i procedury związane z zapobieganiem namnażania legionelli w instalacjach wodnych ale większość z nich nie daje oczekiwanych efektów a szczególnie gdy mówimy o jednorazowym działaniu. Trwała ochrona instalacji wodnych wymaga

• przestrzegania zasad dotyczących czystości instalacji,
• utrzymywanie właściwych temperatur i przepływów wody,
• wprowadzenia stałego procesu dezynfekcji.

A ze względu na skutki uboczne nie jest optymalnym rozwiązaniem stosowanie środków chemicznych do trwałej dezynfekcji. Zwalczanie legionelli bez chemii jest możliwe i nie jest to przegrzew instalacji.

Ograniczenia związane z wybranym sposobem dezynfekcji

Filtry POU

Filtracja w miejscu odbioru wody ma niewątpliwe zalety do których należy bardzo wysoka skuteczność na poziomie eliminacji patogenów >log 7. Wadą tego rozwiązania jest konieczność okresowego serwisowania poprzez wymianę wkładu filtracyjnego.

Dezynfekcja termiczna

Główne zalety dezynfekcji termicznej to, że nie wymaga specjalnego sprzętu i jest najmniej kosztowna. Głównymi wadami metody dezynfekcji termicznej jest to, że jest czasochłonna i wymaga długotrwałego zaangażowania służb technicznych. Metoda ta jako niewystarczająco skuteczna i nie jest zalecana jako jedyna metoda kontrolowania skażenia bakteriami Legionella.

Promieniowanie UV

Zaletami dezynfekcji UV jest łatwa instalacja, brak niebezpieczeństwa przedawkowania, brak toksycznych lub mutagennych/rakotwórczych produktów ubocznych. Wadą jest brak pozostałości elementu/środka dezynfekującego w uzdatnionej wodzie, co oznacza, że ​​wymagane są dodatkowe procedury uzdatniania wody, co powoduje dodatkowe wydatki.

Jony srebra i miedzi

Zalety dezynfekcji jonami miedzi i srebra obejmują stosunkowo łatwą instalację i konserwację. Wadą jest wysoki koszt instalacji i serwisowania. Monitorowanie poziomów jonów należy wykonywać rutynowo. Podobnie jak inne konwencjonalne metody dezynfekcji, jonizacja za pomocą miedzi/srebra nie jest w stanie całkowicie wyeliminować bakterie Legionella z systemu dystrybucji wody, ponieważ nie jest skuteczna w przypadku rozwiniętych osadów biofilmu skolonizowanych przez bakterie.

Dwutlenek chloru

Głównymi zaletami dwutlenku chloru są stosunkowo niskie koszty i mniej szkodliwe produkty uboczne dezynfekcji w stosunku do innych metod chemicznych. Niepewność co do skuteczności dwutlenku chloru w walce z Legionellą jest znaczną wadą.

Zwalczanie Legionelli bez Chemii

Od dawna jest znany wpływ na mikroorganizmy zawieszone w wodzie typu bakterie, fal elektromagnetycznych w tym promieniowania świetlnego UV i odpowiednio zmodulowanego zmiennego pola elektromagnetycznego. Skuteczność tych metod jest potwierdzona w wielu badaniach, ale pojawiają się pewne specyficzne wymagania co do stosowania i co za tym idzie ograniczenia.  Promieniowanie UV działa miejscowo wiec nie chroni całej instalacji wodnej, a ponadto wymagane jest spowolnienie przepływu wody w celu wydłużenia oddziaływania na mikroorganizmy zawieszone w wodzie promieni. Pole elektromagnetyczne o wysokiej mocy i napięciu jest skuteczne. Niestety nie można go stosować ze względów bezpieczeństwa i kosztów w przypadku rozległych instalacji wodnych. Pozbawionym tych problemów jest odpowiednio zmodyfikowane pole elektromagnetyczne o małej mocy które rozchodzi się w całej instalacji wodnej. Może wpływać na mikroorganizmy nie tylko miejscowo. Takie rozwiązanie oferuje technologia Hydropath i urządzenia HydroFLOW.

Technologia HydroFLOW: Kompleksowe i Bezchemiczne Zwalczanie Legionelli

Kompleksowe i bezchemiczne rozwiązanie w walce z Legionellą.

• Innowacyjność Technologii Hydropath: Hydropath wykorzystuje unikalny, ekologiczny sygnał elektryczny o częstotliwości 150kHz, który rozchodzi się po całej instalacji wodnej, nie zmieniając składu chemicznego wody. Technologia jest bezpieczna dla wody pitnej i nie wprowadza żadnych substancji chemicznych.
• Mechanizm Działania na Legionellę i Biofilm:
  • Eliminacja Bakterii: Sygnał Hydropath przekazuje komórkom mikroorganizmów niewielki ładunek elektryczny. Otaczają się one cząsteczkami czystej wody, które wnikają do wnątrza co prowadzi do ich eliminacji. Potwierdzona laboratoryjnie skuteczności dezynfekcji wynosi: 99.7% i ponad 95% w warunkach rzeczywistych.
  • Usuwanie Biofilmu: Technologia Hydropath destabilizuje strukturę biofilmu, co ułatwia jego usuwanie z instalacji. Ciągła obecność sygnału Hydropath aktywnie hamuje również początkowe przyleganie i późniejszy wzrost nowych warstw biofilmu, zapewniając długoterminową czystość systemu. Jest to kluczowe, ponieważ biofilm chroni legionellę przed tradycyjnymi metodami dezynfekcji.
• Wpływ na Kamień Kotłowy: Hydropath zapobiega powstawaniu twardego kamienia kotłowego poprzez modyfikację struktury minerałów w wodzie, dzięki czemu nie osadzają się one na powierzchniach. Istniejące osady mineralne systematycznie są usuwane przez przepływająca wodę . Połączenie usuwania kamienia i biofilmu jest kluczowe dla skutecznej walki z Legionellą, ponieważ osady te stanowią idealne środowisko dla rozwoju bakterii.
• Porównanie z Tradycyjnymi Metodami:
  • Bez Chemii: W przeciwieństwie do tradycyjnych metod dezynfekcji, takich jak chlorowanie czy nadtlenek wodoru, Hydropath nie wymaga użycia szkodliwych chemikaliów, które mogą tworzyć toksyczne produkty uboczne, uszkadzać instalacje i wymagać odłączenia systemu od użytkowania.
  • Ciągła Ochrona: Technologia Hydropath zapewnia stałą kontrolę nad rozwojem bakterii i biofilmu, w przeciwieństwie do okresowych zabiegów chemicznych czy termicznych, które oferują jedynie tymczasowe rozwiązanie.
  • Niskie Koszty Eksploatacji i Bezobsługowość: Maksymalna moc pobierana przez HydroFLOW Industrial wynosi do 45W, co przekłada się na około 200 zł rocznie kosztów energii elektrycznej.  ponadto HydroFLOW nie wymaga serwisowania, wymiany wkładów czy uzupełniania soli.
  • Dłuższa Żywotność Instalacji i Urządzeń: Zmniejszenie osadów mineralnych i biologicznych przekłada się na mniejsze zużycie urządzeń, niższe koszty konserwacji i napraw, a także wydłużenie żywotności całej instalacji.
  • Brak Korozji: Technologia Hydropath może ograniczyć korozyjność instalacji wykonanych ze stali nawet do 65%.

Produkty HydroFLOW

• Produkty dla Obiektów Komercyjnych: Modele HydroFLOW P i HydroFLOW INDUSTRIAL są szczególnie rekomendowane do kontroli bezpieczeństwa higienicznego wody i eliminacji mikroorganizmów, w tym legionelli, w obiektach komercyjnych. Koszt urządzenia zależy od średnicy rury, a montaż jest bezinwazyjny i może odbywać się podczas normalnej pracy instalacji.
• Produkty dla Domów: Modele HydroFLOW Pearl Plus, HydroFLOW K40 dezynfekują wodę i również zabezpieczają instalacje przed zanieczyszczeniami i osadami, co pośrednio wpływa na ryzyko legionelli.

Zastosowanie Technologii HydroFLOW w Obiektach Komercyjnych i Mieszkalnych

W Polsce i innych krajach zastosowanie urządzeń HydroFLOW do kontroli legionelli jest dość powszechnie. Stosuje się je w obiektach hotelowych, szpitalach, biurowcach i apartamentowcach. Legionella w hotelach to „dość często występujący gość”. Rozpoznawanie skażenia wynika z przepisów, które wymagają wykonywanie badań na obecność legionelli w ciepłej wodzie użytkowej minimum raz w roku w obiektach hotelowych.  Podobne eytyczne dotyczą obiektów stałego zamieszkania takich jak domy opieki, akademiki, koszary, itd. Dla budynków mieszkalnych w tym wielorodzinnych, przepisy nie określają wymogu i częstotliwości wykonywania badań na obecność legionelli. Inne przepisy wymagają by administratorzy tych budynków dbali o bezpieczeństwo higieniczne wody i w tym celu powinni wykonywać takie badania w celu ochrony przed oskarżeniem o zaniechanie i niedopełnienie obowiązków.

HydroFLOW (np. HydroFLOW P i HydroFLOW INDUSTRIAL dla zastosowań komercyjnych) są szczególnie odpowiednie do kontroli bezpieczeństwa higienicznego wody i eliminacji mikroorganizmów, w tym legionelli. Hydropath zapewnia bezpieczeństwo higieniczne wody w całej instalacji, niezależnie od jej złożoności.

Zagrożenie Legionellą

Legionelloza wywołana bakteriami legionella to poważna, śmiertelna choroba. Objawy są podobne do typowego zapalenia płuc. Wskaźnik śmiertelności, jest wysoki a szczególnie w grupach ryzyka (np. osoby starcze, chore na inne choroby współistniejące). Najczęściej infekcja następuje przez wdychanie aerozoli z zanieczyszczonej wody. Takie aerozole wodno-powietrzne wytwarzają na przykład prysznice.

Warunki sprzyjające rozwojowi legionelli

Legionella wymaga do namnażania i swojego rozwoju specyficznych warunków. Namnażanie następuje w innych mikroorganizmach – nosicielach.

Co sprzyja namnażaniu;

• Stagnacja Wody: Brak przepływu wody, szczególnie w „martwych odcinkach” instalacji, tworzy idealne warunki do rozwoju bakterii.
• Temperatura: Optymalny rozwój legionelli następuje w temperaturze od 20°C do 50°C. Należy wyraźnie zaznaczyć, że bakterie giną w temperaturze powyżej 60°C.
• Biofilm: Biofilm jest kluczowym siedliskiem dla legionelli, tworząc ochronną warstwę, która chroni bakterie przed środkami dezynfekującymi.
• Kamień Kotłowy i Osady: Osady mineralne (kamień kotłowy) oraz szlam i inne zanieczyszczenia sprzyjają rozwojowi biofilmu i, w konsekwencji, namnażaniu się legionelli.

Legionella w wodzie użytkowej

W wodzie użytkowej a częściej ciepłej wodzie użytkowej, bakteria Legionella jest dość powszechnie wykrywana. Związane jest to z całą rozbudowaną strukturą instalacji przygotowania ciepłej wody użytkowej (c.w.u.), dystrybucji c.w.u. oraz  z poprawnością eksploatacji tych instalacji.

Najczęstsze przyczyny umożliwiające namnażanie bakterii w wodzie użytkowej wywołane są przez czynnik ludzki. Związane jest zarówno z brakiem kompetencji, wiedzy jak i po prostu wynika z zaniechania podejmowania odpowiednich działań.

błędy projektowe: wynikające z niedostosowywania projektu do zaleceń i obowiązujących norm

błędy wykonawcze: polegające na nieprawidłowym łączeniu elementów instalacji, stosowaniu niewłaściwych materiałów ( np. wspomagających namnażanie mikroorganizmów)

błędy eksploatacyjne: brak kontroli nastaw i temperatur, serwisowania uszkodzonych elementów, poprawnego usuwania nieużytkowanych odbiorów

Płukanie instalacji jako jeden z elementów kontroli ryzyka legionelli

Jak regularne płukanie może pomóc w kontrolowaniu wystąpienia ryzyka skażeniem bakteriami Legionella w systemach gorącej i zimnej wody?

Właściciele obiektów komercyjnych i lokali mieszkalnych wynajmowanych najemcom mają wiele obowiązków wynikających z przepisów. Chcieli by każda nieruchomość miała użytkowników w 100% lokali. Ale prawdopodobnie zdarzają się okresy, w których nieruchomość będzie nieużytkowana, czasami przez kilka tygodni lub dłużej. Mogą występować również sytuacje, w których niektóre odbiory wody są rzadko używane. Ten brak wykorzystania systemów dystrybucji ciepłej i zimnej wody stwarza możliwość zwiększenia ilości bakterii Legionella i związanego z tym ryzyka zachorowania na Legioneliozę.

Regularne płukanie instalacji w celu kontrolowania poziomu bakterii Legionella

Gdy najemcy i użytkownicy korzystają z nieruchomości, regularnie są używane krany, prysznice i inne punkty poboru wody. Jednakże, jeżeli lokal lub pokój jest nieużytkowany przez kilka tygodni, powoduje to stworzenie odpowiednich warunków do namnażania się bakterii Legionella w instalacji wodnej. Czasami poziomy te są bardzo wysokie i stwarzają zagrożenie migracji skażenia do innych elementów instalacji.

Wielu właścicieli lokali mieszkalnych i komercyjnych nie musi podejmować kroków mających na celu zmniejszenie ryzyka rozwoju bakterii Legionella. Ma to miejsce gdy nieruchomość zostanie oddana najemcy i kiedy odpowiedzialność za systemy wodne spoczywa na najemcy. Są to jednak przypadki nie zawsze występujące. Regularne rutynowe płukanie nieużytkowanych odbiorów wody jest jedną z rzeczy, które właściciele nieruchomości lub zarządcy nieruchomości mogą i powinni zrobić, aby pomóc w kontrolowaniu wzrostu i rozprzestrzeniania się bakterii, dopóki nieruchomość nie zostanie ponownie wynajęta.

Pięciominutowe płukanie

Ilekroć nieruchomość ma pozostać nieużywana przez pewien czas, cotygodniowe płukanie jest dobrym sposobem na zmniejszenie szans na pojawienie się problemów. Jest łatwe i wymaga tylko niewielkiej ilości czasu. Każdy kran i wylot wody (w tym prysznice) należy otwierać i pozostawić przepływ wody przez co najmniej pięć minut. Należy stosować takie otwarcie zaworu by woda była możliwie najbardziej gorąca.

Należy pamiętać, że temperatura ciepłej i zimnej wody powinna osiągnąć następujące wartości:

• Ciepła woda – minimum 55 stopni Celsjusza po jednej minucie. W przypadku zamontowania przed kranem lokalnych zaworów mieszających (TMV) temperatura wody w gorącym kurku nie powinna przekraczać 44 stopni Celsjusza.
• Zimna woda – maksymalnie 20 stopni Celsjusza lub poniżej po dwóch minutach.

Jeśli wiesz, że system wodny w obiekcie nie był używany przez jakiś czas, istnieje większe ryzyko, że w systemie będą obecne wyższe poziomy bakterii Legionella. Należy więc zachować ostrożność. Istotnym jest, aby chronić się przed rozpryskiwaniem wody w kierunku użytkownika, zwłaszcza z pryszniców lub kranów w trakcie płukania.

Zalecane jest płukanie wylotów wody przed przekazaniem lokalu/obiektu do użytkowania.

Należy stosować rutynowe płukanie przez cały czas, gdy nieruchomość jest pusta, nieużytkowana.

Co przepisy mówią o spuszczaniu wody?

Polskie przepisy sygnalizują taką konieczność, natomiast bardziej obszernie temat traktuje Brytyjski Urząd ds. Bezpieczeństwa i Higieny (HSE). Przedstawia on wytyczne dotyczące kontroli Legionelli w ciepłej i zimnej wodzie. Opis zaleceń znajduje się w opracowaniu  HSG274 część 2, zatytułowanym Kontrola bakterii Legionella w ciepłej i zimnej wodzie.

Płukanie rzadko używanych odbiorów powinno być rutynową czynnością służb technicznych w każdym obiekcie.

Skontaktuj się z naszym ekspertem, aby dowiedzieć się na temat optymalnego rozwiązanie dla Ciebie!

Jeśli mają Państwo pytania w temacie przeprowadzenia audytu w zakresie występowania ryzyka skażenia bakteriami Legionella i opracowania do Państwa potrzeb procedur i szkolenia dla personelu technicznego, zachęcamy do rozmowy ze specjalistą z firmy Hydropath (HLC), pod numerem telefonu +48 500068835.

Marek CEO

Zobacz pełny biogram